10 jaar Cultuur Eindhoven: Interview Bas van Spréw

In 2026 bestaat Cultuur Eindhoven tien jaar. Een decennium waarin de cultuursector in Eindhoven zich in hoog tempo ontwikkelde, makers nieuwe paden bewandelden en verrassende verbindingen ontstonden. Ter ere van dit jubileum spreken we tien mensen die die ontwikkeling van dichtbij meemaakten. Vandaag praten we met Bas van Spréw, sinds 2020 voorzitter van de Cultuurraad van Cultuur Eindhoven. Als voorzitter kijkt hij al jaren mee op het niveau van visie, kwaliteit en richting. Vanuit die positie ziet hij patronen, bewegingen en verschuivingen die veel vertellen over hoe Eindhoven als cultuurstad groeit.



Wanneer Bas terugdenkt aan zijn zes jaar als voorzitter, verschijnt er meteen een glimlach. “Het eerste wat in me opkomt? Dat gevoel van potentie dat hier zó sterk aanwezig is. Al vanaf het begin had ik het idee: in deze stad kan iets gebeuren. En in de afgelopen jaren zie je steeds duidelijker wát dat is.” Hij noemt het met plezier een soort Eindhovense superkracht — een identiteit die niet is gebaseerd op vergelijken met anderen, maar juist op iets eigens. “We doen niet alsof we iets anders zijn. We worden juist steeds zichtbaarder in wie we wél zijn. En dat is heel mooi om mee te maken. Ik betrap mezelf er steeds vaker op dat ik Eindhoven als voorbeeld noem.”

Die groeiende duidelijkheid ziet hij terug in de hele sector. “Wat me het meest opvalt in tien jaar Cultuur Eindhoven, is hoe de verbindingen zijn veranderd. Waar het eerst nog wat meer eilandjes waren, zie je nu echte ecosystemen ontstaan. Kunstenaars, culturele instellingen, onderwijs, sociaal domein, kennisinstellingen: ze weten elkaar steeds beter te vinden.” Volgens Bas komt dat niet alleen door een natuurlijke ontwikkeling, maar ook door de manier waarop het subsidiebeleid de laatste jaren is ingericht. De nadruk op maatschappelijke meerwaarde, voor het ecosysteem, voor inwoners, voor het sociale weefsel en voor diversiteit en inclusie, heeft instellingen aangezet tot nieuw denken. “Die criteria hebben echt beweging gebracht. Je ziet dat instellingen elkaar opzoeken, dat ze domeinen overstijgen, dat ze out of the box durven denken. En het mooie is: Eindhoven liep daar eigenlijk al eerder op vooruit. We hebben echt een voorsprong van een paar jaar op de rest van het land. Hier gebeurt het gewoon.”

Wat hem daarnaast energie geeft, is het enthousiasme van de adviseurs wanneer ze een aanvraag behandelen waar iets moois in gebeurt. “Je ziet gewoon wanneer mensen er zin in hebben om een plan te bespreken. Dan worden ze blij, nieuwsgierig, enthousiast. Dat zijn de momenten waarop je voelt: dit klopt. Er is ontwikkeling, er is reflectie, er is artistieke visie. Soms zie je dat een instelling een duidelijke stap heeft gezet, of dat er een inhoudelijke sprong is gemaakt. Dan gaan de ogen glimmen. Daar krijg ik zelf ook enorm veel energie van.” Plannen waarin diversiteit en inclusie vanuit intrinsieke motivatie worden opgepakt, raken hem. “Het is een beladen thema, maar als een instelling eerlijk reflecteert op waar ze vandaan komen en waar ze naartoe willen, dán gebeurt er iets. Die beweging, dat bewustzijn, vind ik echt prachtig.”

Toch ziet Bas ook uitdagingen. “De stad groeit enorm, en de reikwijdte van de cultuursector groeit mee. Maar het budget niet. En dat vind ik echt onbegrijpelijk.” Volgens hem verdient het werk dat instellingen verzetten (de verbindingen die ze leggen, de manieren waarop ze de stad raken), dat de politiek daarin meegaat. “Eindhoven is een prachtige, vooruitstrevende stad. Dan hoort daar ook een investering bij die past bij die ambities.”

Als het gesprek gaat over Cultuur Eindhoven zelf, wordt Bas uitgesproken warm. “Wat ik de afgelopen jaren heb gezien, is een enorme professionaliseringsslag. En dat komt door Cultuur Eindhoven. Je ziet het in elke aanvraag terug: in taal, in reflectie, in structuur. Dat komt door hoe jullie ondersteunen, informeren, begeleiden… het hele pakket.” Hij benadrukt dat de Cultuurraad daar niet de eer voor moet krijgen. “Wij beoordelen alleen. Maar wat jullie in die laagdrempeligheid, die toegankelijkheid en die continuïteit voor elkaar krijgen; dat is echt bijzonder.”

In de zes jaar dat hij voorzitter is, zijn hem meerdere momenten bijgebleven. Eén daarvan was het besef dat het aantal positief beoordeelde aanvragen sterk toenam, terwijl het beschikbare budget dat niet kon volgen. “Dat was een fantastisch moment en een pijnlijk moment tegelijk. Fantastisch omdat de kwaliteit zo hoog lag. Pijnlijk omdat je weet dat er goede initiatieven buiten de boot vallen.” Een ander moment was veel eerder, in de beginjaren. “We hebben toen uitgesproken dat we een Cultuurraad willen zijn die dingen mogelijk maakt. En nu, zoveel jaar later, met een grotendeels nieuwe samenstelling, zie ik dat die houding er nog steeds is. Dat vind ik misschien wel het allermooist: dat die mentaliteit is doorgegeven zonder dat we het ooit hoefden te benoemen.”

Wanneer we tot slot vragen naar zijn wens voor de komende tien jaar, straalt hij. “Los van het budget? Dat Eindhoven culturele hoofdstad van Nederland wordt. Niet officieel, maar in energie, innovatie, lef.” Hij ziet een unieke combinatie van kunst, cultuur, design, technologie, intelligentie en de kracht van wat er in de haarvaten van de stad gebeurt. “Ergens in die combinatie ligt magie. En als we die weten te verzilveren, kan Eindhoven zó veel meer betekenen voor Nederland. Die potentie ligt er. Mijn wens is dat we die volledig gaan waarmaken.”