10 jaar Cultuur Eindhoven: interview met Juliet Gagnon Watershed

Toen de plannen voor Cultuur Eindhoven werden uitgewerkt, stond ook Watershed nog in de kinderschoenen. Inmiddels zijn we ruim tien jaar verder. In zekere zin zijn Watershed en Cultuur Eindhoven samen opgegroeid. Oprichter en artistiek leider Juliet Gagnon zag niet alleen haar eigen organisatie groeien, maar ook het literaire veld in Eindhoven veranderen. Ze blikt terug op een periode vol vertrouwen, verbinding en liefde voor woorden.



Het voelde alsof de stad aan onze kant stond
Watershed en Cultuur Eindhoven begonnen hun ontwikkeling ongeveer in dezelfde periode. Als Juliet terugkijkt op die begintijd, herinnert ze zich vooral hoe anders het culturele landschap er toen uitzag. "Wij waren bezig met onze eerste subsidieaanvragen bij de provincie toen de plannen voor Cultuur Eindhoven vorm kregen. Daarvoor was er veel onduidelijkheid. Je had allerlei gesprekken met de gemeente en andere partijen, maar voor nieuwe initiatieven was het lastig om een plek te vinden." Met de komst van Cultuur Eindhoven veranderde dat volgens haar snel. Watershed werd vanaf het begin serieus genomen en kreeg ondersteuning om verder te bouwen aan de organisatie. "Er werd veel informatie gedeeld en we werden goed op weg geholpen. Wat voor ons vooral belangrijk was, is dat er niet alleen gekeken werd naar waar we stonden, maar ook naar waar we naartoe konden groeien." Dat vertrouwen gaf Watershed de ruimte om zich verder te ontwikkelen. "Jullie zagen de potentie van wat we deden. Daardoor konden we die groeipotentie ook echt benutten. Het voelde alsof de stad aan onze kant stond."

Meer ruimte voor woorden
In de afgelopen elf jaar zag Juliet het literaire veld in Eindhoven sterk veranderen. Volgens haar is er veel meer ruimte gekomen voor schrijvers, woordkunstenaars en nieuwe vormen van storytelling. "Schrijvers en verhalenvertellers waren er natuurlijk altijd al, maar we zijn anders gaan kijken naar wat woordkunst kan zijn. Het gaat niet alleen meer om boeken of traditionele literatuur. Er zijn zoveel verschillende manieren om verhalen te vertellen." Tegelijkertijd werd het culturele klimaat opener. "Vroeger voelde het soms nog meer als 'ons kent ons'. Nu zie je veel meer openheid. Er zijn open mics, nieuwe initiatieven en allerlei plekken waar mensen hun stem kunnen laten horen." Volgens Juliet wordt nog niet altijd gezien hoeveel er op dit gebied gebeurt.
"Soms twijfelen we weleens of mensen dat allemaal wel zien, maar er is echt veel liefde voor woorden in deze stad."

Mensen bij elkaar brengen
Terugkijkend op elf jaar Watershed vindt Juliet het moeilijk om één hoogtepunt te noemen. Toch komt ze steeds weer uit bij dezelfde kern. "Het belangrijkste wat we hebben gedaan, is mensen bij elkaar brengen." Die overtuiging loopt als een rode draad door het werk van Watershed. Door makers met elkaar in contact te brengen, ontstaan nieuwe ideeën, samenwerkingen en verhalen. Als voorbeeld noemt Juliet onder meer hun festival vorig jaar Lazy Listeners, waarin ontmoeting, luisteren en verbinding centraal stonden. "De mooiste dingen ontstaan als je de juiste mensen samenbrengt en ze de ruimte geeft om creatief te zijn. We hebben zo veel mooie dingen gemaakt met z’n allen en onze schrijvers en creatievelingen. Ik ben trots op de relaties die zijn ontstaan, op de communities die we hebben opgebouwd en op de mensen die elkaar via Watershed hebben gevonden."

Jullie geloven in ons
Gevraagd naar de behulpzame voorbeelden van Cultuur Eindhoven hoeft Juliet niet lang na te denken. "De spreekuren en monitorgesprekken zijn altijd ontzettend prettig geweest. We hebben vaste gezichten gehad die met ons meedachten. Dat maakt een groot verschil." Wat ze vooral waardeert, is de combinatie van toegankelijkheid en betrokkenheid. "Jullie zijn heel benaderbaar. Dat moeten jullie nooit veranderen."
Maar volgens haar zit de echte kracht nog ergens anders. "Het gaat niet alleen om ondersteuning. Jullie geloven in ons. Dat voel je. Je merkt dat er mensen zitten die van cultuur houden en die organisaties willen aanmoedigen om verder te groeien."

Aanmoedigen en ontwikkelen
Juliet ziet duidelijke raakvlakken tussen de werkwijze van Watershed en de rol van Cultuur Eindhoven. "Aanmoedigen is een groot onderdeel van wat wij doen. Wij helpen schrijvers om verliefd te worden op het proces, niet alleen op het idee van schrijver zijn."
Want achter ieder eindresultaat zit veel werk. "Professionalisering is misschien niet het meest sexy onderdeel van het vak, maar het hoort er wel bij." Juist daarom gelooft ze sterk in het ondersteunen van makers. "Ik geloof in de potentie van makers in Eindhoven. Cultuur kan verbinden, versterken en verzachten. Het kan mensen en ideeën bij elkaar brengen."

Ruimte én publiek blijven belangrijk
Wat Eindhoven volgens Juliet sterk maakt, is dat er ruimte is voor nieuwe ideeën.
"Eindhoven is de enige plek waar niemand me vreemd aankeek toen ik als international  en niet-Nederlander zei dat ik een Nederlandse literaire organisatie wilde starten."
Tegelijkertijd blijft fysieke ruimte een uitdaging voor veel culturele organisaties. "Veel organisaties werken tijdelijk of zoeken een plek om verder te groeien. Als je makers ruimte wilt bieden, moet die ruimte er ook daadwerkelijk zijn." Daarnaast doet ze een duidelijke oproep aan het publiek. "Als mensen zeggen van cultuur te houden, ga dan ook naar cultuur. Bezoek dat festival, die voorstelling of die lezing." Ze lacht.
"Ik zou het leuk vinden hoor ik nog te vaak, waarbij men dan toch niet op komt dagen. Als we van cultuur houden, moeten we dat laten zien. If you love them, support them." Volgens Juliet is dat niet alleen een uitdaging voor Watershed, maar voor de hele sector. "We moeten als stad laten horen en zien dat cultuur ertoe doet."

Een stad die nieuwe ideeën omarmt
Wat Eindhoven volgens Juliet bijzonder maakt, is de ruimte die makers krijgen om nieuwe initiatieven te ontwikkelen. "Er is hier ruimte om te experimenteren en nieuwe dingen te ontwikkelen." Juist daardoor kon Watershed uitgroeien tot wat het nu is.
"In andere steden is daar soms minder ruimte voor. Eindhoven geeft makers de kans om iets uit te proberen. Die kans moet je als maker ook pakken."

Blijf nieuwsgierig
Voor de komende tien jaar heeft Juliet een duidelijke wens voor Cultuur Eindhoven.
"Ik hoop dat jullie oog blijven houden voor zowel de makers die er al zijn als voor nieuwe makers." Volgens haar ligt daarin een belangrijke kracht. "Blijf dezelfde nieuwsgierigheid en onderzoekende houding houden. Als je dat vasthoudt, komt het goed."

Samen blijven bouwen
Ook voor zichzelf ziet Juliet de opdracht helder. "We moeten blijven werken aan een sterke en veerkrachtige culturele sector." Dat betekent volgens haar makers blijven ondersteunen, nieuwe verbindingen leggen en ruimte creëren voor verhalen. "Hoe maken we onszelf sterker en weerbaarder? Dat is een vraag waar we voortdurend mee bezig zijn. We proberen impact te maken door makers te versterken."
Volgens Juliet blijft dat hard nodig. "We moeten blijven vechten voor het bestaan van cultuur. De mouwen opstropen en doorgaan." Daarbij is samenwerking onmisbaar.
"Het helpt als je weet dat Cultuur Eindhoven daarbij aan onze kant staat."

Tot slot
Als ze terugkijkt op de afgelopen elf jaar overheerst vooral trots op alles wat er is ontstaan door mensen met elkaar te verbinden. "Het belangrijkste wat we hebben gedaan, is mensen bij elkaar brengen." En dat blijft volgens Juliet misschien wel de belangrijkste les van de afgelopen tien jaar: geef makers vertrouwen, geef ze ruimte en breng ze samen. Dan ontstaan de mooiste verhalen vanzelf.